{
  "id": "iifa-257",
  "record_type": "resolution",
  "resolution_numbers": [
    257
  ],
  "first_number": 257,
  "official_title_ar": "الاستصحاب وتطبيقاته في النوازل والمستجدات المعاصرة",
  "display_title_fa": "استصحاب",
  "title_provenance": "official_session_index_with_complete_uploaded_heading_when_index_ellipsized",
  "session_id": "session-26",
  "published_date_raw_ar": "20 نوفمبر، 2025",
  "source_ids": [
    "upload-image-0003",
    "upload-image-0004",
    "official-web-iifa-257"
  ],
  "official_url": "https://iifa-aifi.org/ar/56024.html",
  "official_index_url": "https://iifa-aifi.org/ar/دورات-المجمع",
  "text_ar": "إن مجلس مجمع الفقه الإسلامي الدولي المنبثق عن منظمة التعاون الإسلامي، المنعقد في دورته السادسة والعشرين بالدوحة بدولة قطر، خلال الفترة الواقعة ما بين 6 – 10 من شهر ذي القعدة 1446هـ، الموافق 4 – 8 من شهر مايو 2025م؛ \nوبعد اطّلاعه على البحوث المقدَّمة إلى المجمع بخصوص موضوع: الاستصحاب وتطبيقاته في النوازل والمستجدات المعاصرة؛ \n\nوبعد استماعه إلى المناقشات والمداولات التي دارت حوله بمشاركة أعضاء المجمع، وخبرائه؛\n\nقرَّر ما يلي:\n\nأولًا:\n\nالاستصحاب هو الحكم بثبوت أمر في الزمان الثاني، بناءً على ثبوته في الزمان الأول عند عدم ما يقتضي التغيير.\n\nثانيًا:\nالاستصحاب دليل شرعي لا يُنشئ حُكمًا جديدًا، ولكنه يُفيد استدامة حكم سابق.\n\nثالثًا:\n\nيأخذ الفقيه حكم الحادثة من استصحاب الحال في النفي والإثبات، فإن كان التردد في زواله، فالأصل بقاؤه، وإن كان التردد في ثبوته، فالأصل عدم ثبوته.\n\nرابعًا:\nللاستصحاب أهميته في الاجتهاد الفقهي في الكثير من القضايا المعاصرة في العبادات والمعاملات المالية والأحوال الشخصية والسياسة الشرعية والقضاء، وغيرها من مجالات الحياة.\n\nخامسًا:\n\nضوابط العمل بالاستصحاب:\n\nأن يغلب على ظنّ المجتهد انتفاء الدليل أو السبب المغيِّر للأصل المُستصحَب، وذلك بعد بذل الجُهد، واستفراغ الوُسْع في البحث والطلب.\nمراعاة المقاصد العامة والخاصة للشريعة لأن مراعاة المقاصد بأنواعها أمرٌ واجب، فهي الغايات والأهداف التي من أجلها شُرِعت الأحكام.\n\nالاستصحاب كغيره من الأدلة الشرعية لا يقوم بتنزيله على الوقائع إلا المؤهلون للاجتهاد، المتمكِّنون من قواعد الاستنباط، مع بذل الجُهد في التثبُّت والتَّرَوِّي.\n\nوالله أعلم،",
  "text_sha256": "bd280dee24db80450106752d85b5d1daf03abf5c999cee252ef44e8ca4740b63",
  "text_basis": "official_web_restored_or_reconciled",
  "source_versions": [
    {
      "source_ids": [
        "upload-image-0003",
        "upload-image-0004"
      ],
      "format": "image_pages",
      "is_display_version": false,
      "variant_note_ids": []
    }
  ],
  "primary_topic_ids": [
    "method.istishab"
  ],
  "sections": [
    {
      "id": "iifa-257-s0001",
      "order": 1,
      "text_ar": "إن مجلس مجمع الفقه الإسلامي الدولي المنبثق عن منظمة التعاون الإسلامي، المنعقد في دورته السادسة والعشرين بالدوحة بدولة قطر، خلال الفترة الواقعة ما بين 6 – 10 من شهر ذي القعدة 1446هـ، الموافق 4 – 8 من شهر مايو 2025م؛",
      "start_char": 0,
      "end_char": 214,
      "line_number": 1,
      "section_type": "preamble",
      "discourse_role": "preamble",
      "source_heading_path": [],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "background"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0002",
      "order": 2,
      "text_ar": "وبعد اطّلاعه على البحوث المقدَّمة إلى المجمع بخصوص موضوع: الاستصحاب وتطبيقاته في النوازل والمستجدات المعاصرة؛",
      "start_char": 216,
      "end_char": 325,
      "line_number": 2,
      "section_type": "preamble",
      "discourse_role": "preamble",
      "source_heading_path": [],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "context_mention",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 58,
            "end": 67,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        },
        {
          "topic_id": "method.nawazil",
          "relation": "context_mention",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 81,
            "end": 88,
            "quote_ar": "النوازل"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "background"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0003",
      "order": 3,
      "text_ar": "وبعد استماعه إلى المناقشات والمداولات التي دارت حوله بمشاركة أعضاء المجمع، وخبرائه؛",
      "start_char": 328,
      "end_char": 411,
      "line_number": 4,
      "section_type": "preamble",
      "discourse_role": "preamble",
      "source_heading_path": [],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "background"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0004",
      "order": 4,
      "text_ar": "قرَّر ما يلي:",
      "start_char": 413,
      "end_char": 426,
      "line_number": 6,
      "section_type": "transition",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0005",
      "order": 5,
      "text_ar": "أولًا:",
      "start_char": 428,
      "end_char": 434,
      "line_number": 8,
      "section_type": "heading",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "أولًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0006",
      "order": 6,
      "text_ar": "الاستصحاب هو الحكم بثبوت أمر في الزمان الثاني، بناءً على ثبوته في الزمان الأول عند عدم ما يقتضي التغيير.",
      "start_char": 436,
      "end_char": 540,
      "line_number": 10,
      "section_type": "definition_candidate",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "أولًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 0,
            "end": 9,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0007",
      "order": 7,
      "text_ar": "ثانيًا:",
      "start_char": 542,
      "end_char": 549,
      "line_number": 12,
      "section_type": "heading",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ثانيًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0008",
      "order": 8,
      "text_ar": "الاستصحاب دليل شرعي لا يُنشئ حُكمًا جديدًا، ولكنه يُفيد استدامة حكم سابق.",
      "start_char": 550,
      "end_char": 623,
      "line_number": 13,
      "section_type": "paragraph",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ثانيًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 0,
            "end": 9,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0009",
      "order": 9,
      "text_ar": "ثالثًا:",
      "start_char": 625,
      "end_char": 632,
      "line_number": 15,
      "section_type": "heading",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ثالثًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0010",
      "order": 10,
      "text_ar": "يأخذ الفقيه حكم الحادثة من استصحاب الحال في النفي والإثبات، فإن كان التردد في زواله، فالأصل بقاؤه، وإن كان التردد في ثبوته، فالأصل عدم ثبوته.",
      "start_char": 634,
      "end_char": 775,
      "line_number": 17,
      "section_type": "paragraph",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ثالثًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "court.evidence",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 51,
            "end": 58,
            "quote_ar": "الإثبات"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0011",
      "order": 11,
      "text_ar": "رابعًا:",
      "start_char": 777,
      "end_char": 784,
      "line_number": 19,
      "section_type": "heading",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "رابعًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0012",
      "order": 12,
      "text_ar": "للاستصحاب أهميته في الاجتهاد الفقهي في الكثير من القضايا المعاصرة في العبادات والمعاملات المالية والأحوال الشخصية والسياسة الشرعية والقضاء، وغيرها من مجالات الحياة.",
      "start_char": 785,
      "end_char": 949,
      "line_number": 20,
      "section_type": "definition_candidate",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "رابعًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "court.jurisdiction",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 132,
            "end": 138,
            "quote_ar": "القضاء"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0013",
      "order": 13,
      "text_ar": "خامسًا:",
      "start_char": 951,
      "end_char": 958,
      "line_number": 22,
      "section_type": "heading",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "خامسًا:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0014",
      "order": 14,
      "text_ar": "ضوابط العمل بالاستصحاب:",
      "start_char": 960,
      "end_char": 983,
      "line_number": 24,
      "section_type": "heading",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ضوابط العمل بالاستصحاب:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "context_mention",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 13,
            "end": 22,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0015",
      "order": 15,
      "text_ar": "أن يغلب على ظنّ المجتهد انتفاء الدليل أو السبب المغيِّر للأصل المُستصحَب، وذلك بعد بذل الجُهد، واستفراغ الوُسْع في البحث والطلب.",
      "start_char": 985,
      "end_char": 1113,
      "line_number": 26,
      "section_type": "paragraph",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ضوابط العمل بالاستصحاب:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.exhaustive_search",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 96,
            "end": 111,
            "quote_ar": "استفراغ الوُسْع"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        },
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "heading_scope",
          "method": "source_heading_context",
          "evidence_section_id": "iifa-257-s0014",
          "evidence": {
            "start": 13,
            "end": 22,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "source_scope_not_a_literal_mention"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0016",
      "order": 16,
      "text_ar": "مراعاة المقاصد العامة والخاصة للشريعة لأن مراعاة المقاصد بأنواعها أمرٌ واجب، فهي الغايات والأهداف التي من أجلها شُرِعت الأحكام.",
      "start_char": 1114,
      "end_char": 1241,
      "line_number": 27,
      "section_type": "definition_candidate",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ضوابط العمل بالاستصحاب:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.maqasid",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 7,
            "end": 14,
            "quote_ar": "المقاصد"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        },
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "heading_scope",
          "method": "source_heading_context",
          "evidence_section_id": "iifa-257-s0014",
          "evidence": {
            "start": 13,
            "end": 22,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "source_scope_not_a_literal_mention"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0017",
      "order": 17,
      "text_ar": "الاستصحاب كغيره من الأدلة الشرعية لا يقوم بتنزيله على الوقائع إلا المؤهلون للاجتهاد، المتمكِّنون من قواعد الاستنباط، مع بذل الجُهد في التثبُّت والتَّرَوِّي.",
      "start_char": 1243,
      "end_char": 1399,
      "line_number": 29,
      "section_type": "paragraph",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ضوابط العمل بالاستصحاب:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.collective",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 66,
            "end": 83,
            "quote_ar": "المؤهلون للاجتهاد"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        },
        {
          "topic_id": "method.exhaustive_search",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 120,
            "end": 130,
            "quote_ar": "بذل الجُهد"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        },
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "explicit_subtopic",
          "method": "controlled_term_match",
          "evidence": {
            "start": 0,
            "end": 9,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "term_grounded_not_independent_fatwa"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    },
    {
      "id": "iifa-257-s0018",
      "order": 18,
      "text_ar": "والله أعلم،",
      "start_char": 1401,
      "end_char": 1412,
      "line_number": 31,
      "section_type": "formula",
      "discourse_role": "operative",
      "source_heading_path": [
        "ضوابط العمل بالاستصحاب:"
      ],
      "context_topic_ids": [
        "method.istishab"
      ],
      "topic_tags": [
        {
          "topic_id": "method.istishab",
          "relation": "heading_scope",
          "method": "source_heading_context",
          "evidence_section_id": "iifa-257-s0014",
          "evidence": {
            "start": 13,
            "end": 22,
            "quote_ar": "الاستصحاب"
          },
          "review_status": "source_scope_not_a_literal_mention"
        }
      ],
      "decision_scope_status": "adopted_text"
    }
  ],
  "source_issue_ids": [],
  "research_article_links": [],
  "research_link_note_fa": "عنوان یا شناسهٔ مقالهٔ مبنای قرار از این فایل‌ها قابل احراز نیست؛ پیوند ساختگی تولید نشده است.",
  "topic_ids": [
    "court.evidence",
    "court.jurisdiction",
    "method.collective",
    "method.exhaustive_search",
    "method.istishab",
    "method.maqasid",
    "method.nawazil"
  ],
  "substantive_topic_ids": [
    "court.evidence",
    "court.jurisdiction",
    "method.collective",
    "method.exhaustive_search",
    "method.istishab",
    "method.maqasid"
  ],
  "mentioned_topic_ids": [
    "method.nawazil"
  ],
  "topic_connections": [
    {
      "topic_id": "court.evidence",
      "relation": "section_subject",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0010"
      ],
      "method": "section_evidence",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    },
    {
      "topic_id": "court.jurisdiction",
      "relation": "section_subject",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0012"
      ],
      "method": "section_evidence",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    },
    {
      "topic_id": "method.collective",
      "relation": "section_subject",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0017"
      ],
      "method": "section_evidence",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    },
    {
      "topic_id": "method.exhaustive_search",
      "relation": "section_subject",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0015",
        "iifa-257-s0017"
      ],
      "method": "section_evidence",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    },
    {
      "topic_id": "method.istishab",
      "relation": "primary_subject",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0002",
        "iifa-257-s0006",
        "iifa-257-s0008",
        "iifa-257-s0014",
        "iifa-257-s0015",
        "iifa-257-s0016",
        "iifa-257-s0017",
        "iifa-257-s0018"
      ],
      "method": "curated_resolution_subject",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    },
    {
      "topic_id": "method.maqasid",
      "relation": "section_subject",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0016"
      ],
      "method": "section_evidence",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    },
    {
      "topic_id": "method.nawazil",
      "relation": "context_mention",
      "section_ids": [
        "iifa-257-s0002"
      ],
      "method": "section_evidence",
      "note_fa": "متن بند و نوع ارتباط باید همراه برچسب نمایش داده شود."
    }
  ],
  "decision_status": {
    "code": "adopted_text",
    "deferral_section_ids": [],
    "method": "section_procedural_language",
    "note_fa": "وضعیت سند، نه حکم همهٔ بندهای آن؛ توصیهٔ مطالعه به معنای تصویب حکم نیست."
  },
  "related_resolution_candidates": [],
  "explicit_reference_edge_ids": [],
  "cited_by_edge_ids": [],
  "unresolved_reference_ids": [],
  "search_document": {
    "id": "iifa-257",
    "number_tokens": [
      "257"
    ],
    "title_ar_normalized": "الاستصحاب وتطبيقاته في النوازل والمستجدات المعاصرة",
    "title_fa_normalized": "استصحاب",
    "topic_aliases_normalized": [
      "اجتهاد جمعي و مرجعيت مجامع",
      "اختصاص القضاء",
      "استصحاب",
      "استفراغ الوسع",
      "اصل استصحاب",
      "الاثبات",
      "الاجتهاد الجماعي",
      "الاجتهاد الجماعي ومرجعية المجامع",
      "الاستصحاب",
      "الامارات",
      "الامارة",
      "البحث واستفراغ الوسع",
      "البحث والطلب",
      "الفتاوي",
      "القاضي",
      "القرائن",
      "القرائن والامارات في الاثبات",
      "القضاء",
      "المؤهلون للاجتهاد",
      "المجامع الفقهية",
      "المقاصد",
      "النوازل",
      "النوازل والاستفادة من التراث الفقهي",
      "الواقعات",
      "بذل الجهد",
      "بقاي حالت سابق",
      "حفظ النسب",
      "حفظ النفس",
      "صلاحيت مرجع قضايي",
      "فحص و استفراغ وسع",
      "قرائن و امارات اثبات",
      "محكمة",
      "مرجعية شرعية",
      "مقاصد",
      "مقاصد الشريعة",
      "مقاصد شريعت",
      "نوازل و استفاده از ميراث فتوايي"
    ],
    "body_ar_normalized": "ان مجلس مجمع الفقه الاسلامي الدولي المنبثق عن منظمة التعاون الاسلامي، المنعقد في دورته السادسة والعشرين بالدوحة بدولة قطر، خلال الفترة الواقعة ما بين 6 – 10 من شهر ذي القعدة 1446ه، الموافق 4 – 8 من شهر مايو 2025م؛ وبعد اطلاعه علي البحوث المقدمة الي المجمع بخصوص موضوع: الاستصحاب وتطبيقاته في النوازل والمستجدات المعاصرة؛ وبعد استماعه الي المناقشات والمداولات التي دارت حوله بمشاركة اعضاء المجمع، وخبرائه؛ قرر ما يلي: اولا: الاستصحاب هو الحكم بثبوت امر في الزمان الثاني، بناء علي ثبوته في الزمان الاول عند عدم ما يقتضي التغيير. ثانيا: الاستصحاب دليل شرعي لا ينشئ حكما جديدا، ولكنه يفيد استدامة حكم سابق. ثالثا: ياخذ الفقيه حكم الحادثة من استصحاب الحال في النفي والاثبات، فان كان التردد في زواله، فالاصل بقاؤه، وان كان التردد في ثبوته، فالاصل عدم ثبوته. رابعا: للاستصحاب اهميته في الاجتهاد الفقهي في الكثير من القضايا المعاصرة في العبادات والمعاملات المالية والاحوال الشخصية والسياسة الشرعية والقضاء، وغيرها من مجالات الحياة. خامسا: ضوابط العمل بالاستصحاب: ان يغلب علي ظن المجتهد انتفاء الدليل او السبب المغير للاصل المستصحب، وذلك بعد بذل الجهد، واستفراغ الوسع في البحث والطلب. مراعاة المقاصد العامة والخاصة للشريعة لان مراعاة المقاصد بانواعها امر واجب، فهي الغايات والاهداف التي من اجلها شرعت الاحكام. الاستصحاب كغيره من الادلة الشرعية لا يقوم بتنزيله علي الوقائع الا المؤهلون للاجتهاد، المتمكنون من قواعد الاستنباط، مع بذل الجهد في التثبت والتروي. والله اعلم،"
  }
}